Rydym yn gwybod bod y tywydd yn debygol o ddod yn fwy eithafol. Yn ei blog mis Medi, mae Prif Weithredwr Afonydd Cymru, Gail Davies-Walsh, yn dadlau bod yn rhaid dechrau cynllunio ar gyfer y sychder nesaf nawr \u2013 nid pan fydd yr anochel yn digwydd.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>
Dydd Mawrth 16 Medi, 2025<\/strong><\/p>\n Gyda dyfodiad yr hydref, mae\u2019n hawdd anghofio bod (ar adeg ysgrifennu hyn) y rhan fwyaf o Gymru yn dal i fod mewn statws \u201csychder amgylcheddol.\"<\/p>\n Mae\u2019r sefyllfa hon wedi\u2019i datgan gan Cyfoeth Naturiol Cymru<\/a> oherwydd glawiad eithriadol o isel, lefelau afonydd sy\u2019n dirywio\u2019n sylweddol, a phryderon ynghylch bywyd gwyllt, pysgod a chynefinoedd afonydd. Ac er bod dychwelyd i\u2019r ysgol i lawer wedi arwyddo newid yn y tywydd, y cwestiynau fydd am ba mor hir y bydd yn ei gymryd i ailgyflenwi d?r arwynebol ac isddaearol \u2013 ac a ellir gwneud mwy i baratoi ar gyfer ac i liniaru effeithiau patrymau tywydd eithafol sy\u2019n cael eu rhagweld fel y norm?<\/span><\/p>\n Mae\u2019r ymateb ar y cyfryngau cymdeithasol i sychder eleni wedi bod yn siomedig ond nid yn annisgwyl. Wrth i berfformiad cwmn\u00efau d?r barhau i brofi amynedd pawb, mae\u2019n amlwg bod llawer yn eu dal yn gyfrifol am y cyhoeddiadau sychder hyn yng Nghymru. Fodd bynnag, mae cwmn\u00efau d?r Cymru yn parhau i adrodd bod cyflenwadau d?r i gwsmeriaid yn gadarn ac nad oes unrhyw gynlluniau ar gyfer cyfyngiadau defnydd. Efallai nad ydym yn dal y sefydliadau cywir i gyfrif.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div> Yn anffodus, bu adroddiadau am bysgod marw mewn sawl afon ledled Cymru dros yr haf, wedi ildio i dymheredd uchel y d?r a lefelau isel ocsigen.<\/strong><\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div> Yn \u00f4l ym mis Mai, mynegodd Afonydd Cymru bryderon<\/a> ynghylch gwanwyn sych eisoes a lefelau afonydd yn gostwng yng Nghymru. Dechreuodd yr alwad am sychder amgylcheddol yn Ne Cymru ond estynnwyd hi\u2019n gyflym i Ogledd Cymru hefyd. Mewn gwirionedd, dim ond Gorllewin Cymru sydd wedi cynnal lefelau afonydd tebyg i\u2019r arfer eleni. Mae llawer o afonydd wedi bod ar lefelau llif isel neu\u2019n eithriadol o isel, gyda lefelau glawiad yn ddim ond hanner y cyfartaledd misol arferol<\/a>. Mae pryderon hefyd ynghylch pa mor isel yw lefelau d?r daear ar hyn o bryd, a fydd yn effeithio ar adfer llif afonydd ac yn cael effaith sylweddol ar y cyflenwadau d?r preifat sy\u2019n gyffredin mewn llawer o ardaloedd yng Nghymru.<\/p>\n Mae effaith hyn, yn anffodus, wedi bod yn amlwg ledled Cymru gyda nifer cynyddol o adroddiadau am bysgod marw wrth i lefelau ocsigen ostwng mewn rhai afonydd. Ond, er y gall Cyfoeth Naturiol Cymru ddatgan sychder amgylcheddol, pa opsiynau sydd ar gael iddynt wedyn, a pha gamau ymarferol ydyn nhw\u2019n eu cymryd i gyfyngu ar yr effaith?<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div> Mae llawer o afonydd yng Nghymru yn cael eu cynnal gan ryddhau d?r o gronfeydd d?r i gydbwyso effaith d?r sy\u2019n cael ei dynnu ar gyfer cyflenwad. Mae eraill yn derbyn rhyddhau iawndal dyddiol i gynnal llif yr afon, neu mae ganddynt lefelau penodol lle mae tynnu d?r yn cael ei gyfyngu. Mae\u2019r gofynion hyn wedi\u2019u hymgorffori yn y trwyddedau cwmn\u00efau d?r i gefnogi\u2019r amgylchedd. Yn wir, ar Afon Gwy<\/a>, cafodd newidiadau i\u2019r drwydded eu gwneud ymhellach i ganiat\u00e1u rhyddhau d?r amgylcheddol ychwanegol i efelychu llifogydd sydyn yn yr afon er mwyn cefnogi mudo eogiaid i fyny\u2019r afon.<\/span><\/p>\n Cafodd cynigion tebyg eu cyflwyno gan Afonydd Cymru a\u2019r ymddiriedolaethau afonydd yng Nghymru ar gyfer afonydd eraill gan gynnwys yr Wysg a\u2019r Ddyfrdwy, ond hyd yma nid oes brwdfrydedd i\u2019w datblygu ymhellach \u2013 er bod poblogaethau eogiaid ym mhob un o\u2019r 22 afon \u201cbrif\u201d yng Nghymru mewn perygl o ddiflannu.<\/a><\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div> Yn wir, mae\u2019r newidiadau a wnaed gan Cyfoeth Naturiol Cymru i\u2019r trwyddedau i gefnogi\u2019r effaith amgylcheddol sylweddol o ganlyniad i dynnu d?r gan Ymddiriedolaeth Camlesi ac Afonydd ar gyfer Camlas Brycheiniog a Mynwy wedi cael eu herio\u2019n eang<\/a>, yn hytrach na chael eu cydnabod fel cam angenrheidiol i ddiogelu rhywogaethau a chynefinoedd afon sydd ag enw da rhyngwladol. Ac yn waeth fyth, cymerodd dros 15 mlynedd o\u2019r penderfyniad i\u2019w weithredu.<\/p>\n Er bod Cyfoeth Naturiol Cymru yn gallu monitro\u2019r pryderon presennol, ychydig iawn o bwerau sychder sydd ganddo i weithredu i leihau tynnu d?r neu alw, gan fod llawer o\u2019r pwerau presennol yn eistedd gyda\u2019r cwmn\u00efau d?r yn unig.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div> Mae'r sychder presennol yng Nghymru yn un amgylcheddol, wedi\u2019i ddatgan gan Cyfoeth Naturiol Cymru. Nid oes unrhyw broblemau wedi bod gyda chyflenwad d?r i gartrefi a busnesau.<\/p><\/div><\/div>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t Gall y rheoleiddiwr osod cyfyngiadau ar y rhai sydd \u00e2 thrwydded i dynnu d?r yn ystod cyfnodau o lifoedd isel, ond y gwir yw nad oes neb mewn gwirionedd yn gwybod faint o dd?r sy\u2019n cael ei dynnu o afonydd Cymru. Mae elfen fawr, heb ei mesur, o dynnu d?r heb ganiat\u00e2d<\/a> \u2013 d?r y gellir ei dynnu\u2019n gyfreithlon o afonydd heb gofrestriad, heb reolaethau ac, felly, heb unrhyw gyfyngiadau. Mae rhywfaint o\u2019r d?r hwn yn cael ei dynnu pan fo llif yr afonydd ar eu mwyaf bregus, felly tra bod y rhai sydd \u00e2 thrwydded (fel cwmn\u00efau d?r) yn lleihau\u2019r hyn maent yn ei dynnu neu hyd yn oed yn cefnogi\u2019r llif, mae eraill mewn gwirionedd yn cynyddu faint maent yn ei dynnu.<\/span><\/p>\n Rhaid i Lywodraeth Cymru ei gwneud yn ofynnol i bob tynnu d?r yng Nghymru fod \u00e2 thrwydded. Dim ond wedyn y byddem yn deall yn glir a yw tynnu d?r yn gynaliadwy, a pha fesurau eraill sydd angen eu rhoi ar waith yn ystod sychderau i gefnogi afonydd, amaethyddiaeth a chyflenwadau d?r cymunedau gwledig.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div> Cafwyd rhyddhau ychwanegol o gronfa dd?r Caban Coch (chwith) i mewn i\u2019r Elan ers mis Mai i gynnal llif ac i gefnogi\u2019r ecoleg yn Afon Gwy \u2013 yn enwedig ei heogiaid. Mae\u2019r llun ar y dde yn dangos yr Elan yn llifo\u2019n gryf ym mis Awst 2025 o ganlyniad i\u2019r rhyddhau hyn.<\/p>\n Fodd bynnag, mae\u2019r crynodeb hydrolegol diweddaraf<\/a> yn dangos bod lefelau\u2019r afon ymhellach i lawr yr afon wedi bod yn is nag erioed ym mis Awst \u2013 dim ond 20% o\u2019r llif cyfartalog (1991\u20132020).<\/p>\n Felly, ble mae\u2019r d?r o\u2019r Elan yn mynd? A dweud y gwir, nid oes gan Cyfoeth Naturiol Cymru nac, yn achos y Gwy, Asiantaeth yr Amgylchedd yn Lloegr, ddealltwriaeth glir o faint o dd?r sy\u2019n cael ei dynnu, ble, a chan bwy.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div> Daw\u2019r ysgogiad i fuddsoddi mewn adnoddau d?r i gwmni d?r o broses o\u2019r enw Cynllunio Adnoddau D?r. Pan fo\u2019r galw\u2019n fwy na\u2019r cyflenwad, mae\u2019n ofynnol i gwmni d?r ystyried yr opsiwn lleiaf costus i lenwi\u2019r bwlch hwnnw. Byddai cronfeydd d?r newydd yn un opsiwn o\u2019r fath, ond er gwaethaf galwadau am fwy ohonynt, mae cronfeydd d?r yn ddrud, yn cymryd blynyddoedd i\u2019w cymeradwyo ac i\u2019w hadeiladu, ac nid ydynt yn arbennig o gyfeillgar i\u2019r amgylchedd.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/20230526_111428-scaled.jpg\" "\\"20230526_111428\\"")
<\/span><\/span><\/a>\n\t\t\t<\/div>Beth all Cyfoeth Naturiol Cymru ei wneud?<\/h3>\n
Tynnu d?r heb reolaeth<\/h3>\n
![\"\"](\"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/20250808_140732-copy-scaled.jpg\" "\\"20250808_140732")
<\/span>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>![\"\"](\"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/20250808_152205-copy-1-scaled.jpg\" "\\"20250808_152205")
<\/span>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>Allwn ni ddim ond adeiladu mwy o gronfeydd d?r?<\/h3>\n
![\"\"](\"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ai-generated-7957989_1280-copy.jpg\" "\\"data\\"")