{"id":8971,"date":"2023-10-26T12:05:47","date_gmt":"2023-10-26T11:05:47","guid":{"rendered":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/afon-elai\/"},"modified":"2026-10-17T22:44:04","modified_gmt":"2026-10-17T21:44:04","slug":"afon-elai","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/afon-elai\/","title":{"rendered":"Afon El\u00e1i"},"content":{"rendered":"

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Hydref 2023<\/strong><\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Mae Afon El\u00e1i(neu Afon Ely yn Saesneg) yn afon gymharol fyr ac yn bennaf drefol yn Ne Cymru. Yn anarferol ar gyfer afonydd yr ardal, nid oes ganddi gronfa dd?r yn ei blaenddyfroedd; yn hytrach, mae\u2019n tarddu o\u2019r bryniau i\u2019r gogledd o Donyrefail (Mynydd Penygraig, Mynydd y Gilfach a llethrau Mynydd Dinas), gan lifo i\u2019r de-ddwyrain tua Chaerdydd. Cyn iddi basio o dan yr M4, mae Afon El\u00e1i yn llifo trwy Bont-y-clun, lle mae ei llednant fwyaf, y Clun, yn ymuno \u00e2 hi.<\/p>\n

<\/p>\n

Yna mae\u2019r afon yn troelli ei ffordd drwy dir fferm cyn pasio ymylon gorllewinol prifddinas Cymru ac, tua 24 milltir o\u2019i tharddiad, mae\u2019n llifo i mewn i ochr dde-orllewinol Bae Caerdydd ym Marina Penarth, ychydig y tu mewn i\u2019r morglawdd.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"\"<\/span>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Ar \u00f4l iddi basio o dan draffordd yr M4 ger Meisgyn, mae\u2019r El\u00e1i yn llifo drwy ddarn o dir fferm cyn cyrraedd cyrion Caerdydd. Llun: Nick Russill trwy Unsplash.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Dylai unrhyw un sy\u2019n poeni am gyflwr presennol afonydd Cymru godi calon wrth glywed stori\u2019r El\u00e1i. Dyma afon sydd wedi wynebu ei chyfran deg o broblemau dros y ganrif a hanner diwethaf, a dweud y lleiaf. Er ei bod dal yn un o\u2019r afonydd mwyaf llygredig yng Nghymru, roedd ansawdd d?r yr El\u00e1i 150 o flynyddoedd yn \u00f4l mor wael ag y gall fod.<\/p>\n

<\/p>\n

Nodwyd rhwystrau i fudo pysgod fel problem i\u2019r afon mor bell yn \u00f4l \u00e2 chanol y 1800au. Fodd bynnag, fel llawer o ddyfrffyrdd yn Ne Cymru, ehangu diwydiant trwm a\u2019r lefelau uchel o lygredd cysylltiedig a achosodd y difrod mwyaf i\u2019r El\u00e1i. Cymysgwyd d?r gwastraff o\u2019r diwydiannau glo, metel a phapur \u00e2 llygredd carthffosiaeth, gan droi d?r yr afon yn goctel cemegol lliwgar yn ystod rhannau helaeth o\u2019r cyfnod Fictoraidd. Ac yn wahanol i lawer o afonydd diwydiannol eraill mewn mannau eraill yn y DU, roedd y ffynonellau llygredd hyn yn dechrau\u2019n uchel yn y dalgylch, gan roi ychydig iawn o loches i fflora a ffawna\u2019r afon.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"\"<\/span>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Melin Bapur Trel\u00e1i ym 1947. Ar ddiwedd y 1800au, roedd y gweithfeydd yn gollwng llawer iawn o ganyddion i mewn i\u2019r Afon El\u00e1i (y gellir ei gweld yn mynd heibio o flaen y ffatri), gan ddirywio ansawdd d?r yr afon, a oedd eisoes yn ofnadwy, ymhellach. Daeth y gweithfeydd i ben yn y pen draw yn 2000. Llun: Casgliad y Werin Cymru<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"\"<\/span>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Yn oes Fictoria, adeiladwyd Doc Penarth sylweddol ei faint,wrth aber yr El\u00e1i, lle mae Marina Penarth wedi\u2019i leoli heddiw. O\u2019r fan hon y cychwynnodd llong enwog Isambard Kingdom Brunel, yr SS Great Britain, am Ynysoedd y Falkland ym 1886, ar ei \u00a0mordaith olaf. Mae\u2019r paentiad hwn yn dangos yr ymadawiad. Casgliad y Werin Cymru<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"\"<\/span><\/a>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Taflen ffeithiau Afon El\u00e1i i\u2019w lawrlwytho<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"\"<\/span>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Blodyn prydferth y planhigyn Cwcwll y Mynach gwenwynig iawn (Aconitum anglicum), y mae rhan 12km o Afon El\u00e1i wedi'i dynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA) ar ei gyfer. Mae prosiect RePrEEV Ymddiriedolaeth Afonydd De-ddwyrain Cymru gyda chymorth y Loteri Genedlaethol yn gwella cynefin Cwcwll y Mynach (a fflora brodorol arall) ar hyd yr El\u00e1i. Llun: Josie Weiss trwy Unsplash<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Blodyn prydferth y planhigyn Cwcwll y Mynach gwenwynig iawn (Aconitum anglicum), y mae rhan 12km o Afon El\u00e1i wedi'i dynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA) ar ei gyfer. Mae prosiect RePrEEV Ymddiriedolaeth Afonydd De-ddwyrain Cymru gyda chymorth y Loteri Genedlaethol yn gwella cynefin Cwcwll y Mynach (a fflora brodorol arall) ar hyd yr El\u00e1i. Llun: Josie Weiss trwy Unsplash<\/p>\n

<\/p>\n

Adeiladwyd Melin Bapur Threl\u00e1i ddechrau'r 1870au ar lannau'r afon, ac roedd yn ffynhonnell lygredd enwog, gyda honiadau ei bod yn gollwng cannoedd o dunelli o glorid calch (cannydd) a chemegau eraill i mewn i'r El\u00e1i. Hyd at 1884, adroddwyd hefyd bod yr afon yn tewhau ac yn troi'n gochlyd o ganlyniad i ollyngiadau ddwywaith yr wythnos o asid sylffwrig o fwynglawdd haearn sylweddol Mwyndy yn Llantrisant. Oherwydd graddiant is a llif arafach, roedd yr El\u00e1i yn llai addas i ddelio \u00e2 lefelau'r llygryddion a dderbyniwyd, ac erbyn 1885, adroddwyd ei bod mor wenwynig fel bod anifeiliaid fferm yn gwrthod yfed ohoni.<\/p>\n

<\/p>\n

\u00a0Dechreuodd ymdrechion i lanhau afon Elai ynghyd ag afonydd cyfagos eraill yn y 1860au, yn bennaf oherwydd pryderon ynghylch iechyd pobl leol yr oedd eu cyflenwadau d?r yn dibynnu arni. Heb fudd offer gwyddonol modern, byddai'r dulliau o brofi ansawdd d?r yn bryd hynny yn ein synnu heddiw. Un oedd rhoi rhai pysgod bach mewn jar o dd?r afon a gweld pa mor hir y byddent yn goroesi.<\/p>\n

<\/p>\n

Er gwaethaf cynnydd yn allbwn diwydiannol yr ardal, roedd arwyddion bod bywyd gwyllt afon El\u00e1i yn dal i ffynnu, o bosib oherwydd yr ymdrechion cynnar hyn i wella ansawdd y d?r. Ym 1878, adroddodd The Western Mail fod Thomas Noyle wedi cael dirwy o bum swllt am gymryd \u201ceog pinc\u201d (pysgodyn ifanc) o ardal Llantrisant. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, adroddodd y South Wales Daily News fod dyfrgi 27 pwys wedi\u2019i ddal gan geidwad afon lleol o\u2019r enw Danks, ei nawfed dyfrgi yn \u00f4l pob s\u00f4n.<\/p>\n

<\/p>\n

Roedd hyd yn oed arwyddion cynnar o welliant. Ar droad y ganrif, ymddengys fod y clerigwyr lleol wedi magu digon o hyder yn n?r yr El\u00e1i i gynnal bedyddiadau ynddi. Yna, yng nghyfarfod blynyddol Cymdeithas Pysgota Taf ac El\u00e1i ym 1904, adroddodd y pwyllgor fod \u201c\u2026..oherwydd absenoldeb llygredd yn yr El\u00e1i\u2026\u2026..mae\u2019r rhagolygon ar gyfer pysgota lawer gwell nag y buont ers blynyddoedd lawer.\u201d<\/p>\n

<\/p>\n

Yn anffodus, ni pharhaodd hyn yn hir. Parhaodd ansawdd d?r yr El\u00e1i i fod yn wael iawn am sawl degawd yn gynnar yn yr 20fed ganrif. Mae rhai o\u2019r problemau a wynebwyd gan adferwyr afonydd Fictoraidd yn dal yn bodoli hyd heddiw. Adroddwyd ar y pryd fod buddiannau masnachol cryf a ffiniau gwleidyddol neu awdurdodaethol lleol yn rhwystro ymdrechion i orfodi rheoleiddio llymach ar lygrwyr El\u00e1i.<\/p>\n

<\/p>\n

Gyda diflaniad graddol y diwydiant trwm, dechreuodd yr El\u00e1i wella yn ail hanner yr 20fed ganrif. Wrth i ansawdd y d?r wella, dychwelodd poblogaethau pysgod yn araf o lednenti niferus yr afon. Erbyn hyn, mae\u2019n cynnwys brithyll brown, penhwyaid,draenogiaid,cochiad, \u00a0siwed, \u00a0carp, llysywod, cangen las a rhai brithyllod m\u00f4r ac eog. Yn fwy diweddar, adroddwyd fod barfogyn hefyd wedi ymddangos yn y rhannau isaf.<\/p>\n

<\/p>\n

Fodd bynnag, erys bygythiadau llygredd i\u2019r El\u00e1i, yn bennaf o waith trin d?r gwastraff a\u2019r diwydiannau newydd sydd wedi cymryd lle\u2019r ffatr\u00efoedd a\u2019r pyllau glo mawr. Ar hyn o bryd, mae\u2019r brif ffrwd yn methu \u00e2 chyrraedd y safonau a osodir gan y Gyfarwyddeb Fframwaith D?r ar gyfer ansawdd d?r a physgod, \u00a0gyda\u2019r dosbarthiad isaf posibl i afon yng Nghymru. Mae rhai rhwystrau i fudo pysgod yn dal i fodoli yn y rhan uchaf, gyda gwahanol goredau a chwlfertau wedi\u2019u nodi mewn arolygon gan Ymddiriedolaeth Afonydd De-ddwyrain Cymru. Mae\u2019r rhain yn gadael poblogaethau pysgod sydd eisoes yn fregus yn hyd yn oed mwy agored i ddigwyddiadau llygredd.<\/p>\n

<\/p>\n

Mae\u2019r afon hefyd o dan fygythiad gan rywogaethau goresgynnol, yn enwedig clymod Siapan ajac y neidiwr; mae\u2019r ddau blanhigyn yn cystadlu\u2019n llwyddiannus \u00e2 rhywogaethau brodorol ac, yn achos, jac y neidiwr gall achosi erydiad difrifol. Mae cregyn gleision rhesog a berdysyn rheibus hefyd wedi cael eu gweld ym Mae Caerdydd, er nad yw\u2019r un o\u2019r rhywogaethau hyn wedi ymddangos yn yr El\u00e1i eto.<\/p>\n

<\/p>\n

Ac er bod etifeddiaeth ddiwydiannol amrwd Afon El\u00e1i wedi pylu, mae ffynhonnell fwy prydferth a naturiol o docsin angeuol \u00a0yn parhau ar hyd ei glannau. Mae rhan o Ddyffryn Trel\u00e1i wedi'i dynodi'n SoDdGA oherwydd y planhigyn gwenwynig iawn Cwcwll y Mynachod (Aconitum anglicum), sy'n brin yn y DU a dim ond yn Ne Cymru a De-orllewin Lloegr y credir ei fod yn bodoli yn y gwyllt. Mae pob rhan o'r planhigyn hwn yn cynnwys aconitine, gwenwyn hynod niweidiol sy'n effeithio ar y system nerfol a chardiofasgwlaidd. Gall hyd yn oed cyffwrdd \u00e2'r planhigyn achosi problemau. Mae un o'i enwau amgen, \"wolfsbane\" yn cyfeirio at y defnydd hanesyddol o aconitine ledled Ewrop i ladd bleiddiaid.<\/p>\n

<\/p>\n

Gyda chyllid y Loteri Genedlaethol, mae Ymddiriedolaeth Afonydd De-ddwyrain Cymru wedi dechrau prosiect i warchod y Cwcwll y Mynach yn Nyffryn Trel\u00e1i ac i godi ymwybyddiaeth am ei beryglon. Bydd y prosiect Adfer, Diogelu ac Ehangu Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig Dyffryn Trel\u00e1i (RePrEEV) hefyd yn gwella cynefin ar gyfer rhywogaethau planhigion ac anifeiliaid brodorol eraill ar hyd glan yr afon.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"\"<\/span>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Golygfa o Fae Caerdydd a\u2019i forglawdd, yn edrych tua\u2019r gorllewin tuag at Marina Penarth, lle\u2019r oedd Doc Penarth ar un adeg. Mae aber yr El\u00e1i ar y dde. Llun: Callum Blacoe trwy Unsplash<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Cyfeiriadau:<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

\u201cVitriol in the Taff: River Pollution, Industrial Waste, and the Politics of Control in late Nineteenth-Century Rural Wales.<\/em>\u201c\u009d<\/a> Keir Waddington, Cambridge University Press. 19 March 2018.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Prosiect RePrEEV<\/a>, Ymddiriedolaeth Afonydd De-ddwyrain Cymru<\/p>\n

<\/p>\n

Diolch hefyd i Tony Rees MBE o Ymddiriedolaeth Afonydd De-ddwyrain Cymru<\/strong> am gymorth gyda gwybodaeth.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Postio:<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Un o afonydd diwydiannol De Cymru, roedd afon Elai ar un adeg mor llygredig nes ei bod yn troi’n goch weithiau, yn \u00f4l pob golwg. Mae ansawdd ei d?r yn gwella ond mae glannau’r afon yn gartref i wenwyn marwol arall …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":8395,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[58],"tags":[],"class_list":["post-8971","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-afon-y-mis"],"yoast_head":"\nAfon El\u00e1i - Afonydd Cymru<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"cy_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Afon El\u00e1i - Afonydd Cymru\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Un o afonydd diwydiannol De Cymru, roedd afon Elai ar un adeg mor llygredig nes ei bod yn troi'n goch weithiau, yn \u00f4l pob golwg. Mae ansawdd ei d?r yn gwella ond mae glannau'r afon yn gartref i wenwyn marwol arall ...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Afonydd Cymru\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-10-26T11:05:47+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-17T21:44:04+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Ely2.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"550\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"395\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Seth Johnson-Marshall\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Seth Johnson-Marshall\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/ely\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/ely\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Seth Johnson-Marshall\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc\"},\"headline\":\"Afon El\u00e1i\",\"datePublished\":\"2023-10-26T11:05:47+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-17T21:44:04+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/ely\\\/\"},\"wordCount\":2244,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/ely\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/Ely2.jpg\",\"articleSection\":[\"Afon y Mis\"],\"inLanguage\":\"cy-GB\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/ely\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/ely\\\/\",\"name\":\"Afon El\u00e1i - Afonydd Cymru\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/ely\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/ely\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/Ely2.jpg\",\"datePublished\":\"2023-10-26T11:05:47+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-17T21:44:04+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/ely\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/ely\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/ely\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/Ely2.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/10\\\/Ely2.jpg\",\"width\":550,\"height\":395},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/ely\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Afon El\u00e1i\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/\",\"name\":\"Afonydd Cymru\",\"description\":\"Caring for Welsh Rivers\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"cy-GB\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc\",\"name\":\"Seth Johnson-Marshall\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Seth Johnson-Marshall\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/cy\\\/author\\\/seth-johnson-marshall\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Afon El\u00e1i - Afonydd Cymru","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/","og_locale":"cy_GB","og_type":"article","og_title":"Afon El\u00e1i - Afonydd Cymru","og_description":"Un o afonydd diwydiannol De Cymru, roedd afon Elai ar un adeg mor llygredig nes ei bod yn troi'n goch weithiau, yn \u00f4l pob golwg. Mae ansawdd ei d?r yn gwella ond mae glannau'r afon yn gartref i wenwyn marwol arall ...","og_url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/","og_site_name":"Afonydd Cymru","article_published_time":"2023-10-26T11:05:47+00:00","article_modified_time":"2026-10-17T21:44:04+00:00","og_image":[{"width":550,"height":395,"url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Ely2.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Seth Johnson-Marshall","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Seth Johnson-Marshall","Est. reading time":"11 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/"},"author":{"name":"Seth Johnson-Marshall","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/#\/schema\/person\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc"},"headline":"Afon El\u00e1i","datePublished":"2023-10-26T11:05:47+00:00","dateModified":"2026-10-17T21:44:04+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/"},"wordCount":2244,"image":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Ely2.jpg","articleSection":["Afon y Mis"],"inLanguage":"cy-GB"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/","url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/","name":"Afon El\u00e1i - Afonydd Cymru","isPartOf":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Ely2.jpg","datePublished":"2023-10-26T11:05:47+00:00","dateModified":"2026-10-17T21:44:04+00:00","author":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/#\/schema\/person\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/#breadcrumb"},"inLanguage":"cy-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/#primaryimage","url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Ely2.jpg","contentUrl":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Ely2.jpg","width":550,"height":395},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/ely\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Afon El\u00e1i"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/#website","url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/","name":"Afonydd Cymru","description":"Caring for Welsh Rivers","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"cy-GB"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/#\/schema\/person\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc","name":"Seth Johnson-Marshall","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g","caption":"Seth Johnson-Marshall"},"url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/author\/seth-johnson-marshall\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8971","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8971"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8971\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12160,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8971\/revisions\/12160"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8395"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8971"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8971"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8971"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}