{"id":8850,"date":"2024-06-28T11:06:50","date_gmt":"2024-06-28T10:06:50","guid":{"rendered":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/"},"modified":"2026-10-17T22:43:51","modified_gmt":"2026-10-17T21:43:51","slug":"rhondda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/rhondda\/","title":{"rendered":"Rhondda"},"content":{"rendered":"

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Mehefin 2024<\/strong><\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

O lwyfandir uchel Blaenau Morgannwg ym Morgannwg, mae'r ddau ddyffryn rhewlifol dwfn a serth yn disgyn yn sydyn i'r de-ddwyrain i gyfeiriad prifddinas Cymru, Caerdydd. Oddi mewn iddynt mae dwy afon gyfarwydd De Cymru yn llifo, sef y Rhondda Fawr a'r Rhondda Fach.<\/p>\n

<\/p>\n

Ym mhentref y Porth, mae'r Fach mwy gogleddol yn ymuno a\u2019r Fawr. Wedi hynny mae prif Afon Rhondda yn parhau tua\u2019r de-ddwyrain am 6km arall cyn\u00a0 ymuno \u00e2\u2019r Afon Taf ym Mhontypridd. Credir bod yr enw \u201cRhondda\u201d yn cyfeirio at s?n uchel ei dyfroedd yn debyg i'r ymadrodd Saesneg \u201cbabbling brook\u201d \u2013 nant swnllyd.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"\"<\/span><\/a>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Taflen ffeithiau yr afon Rhondda i\u2019w lawrlwytho<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"\"<\/span>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Pont garreg dros y Rhondda Fach uchaf ym Mryn Du, ychydig filltiroedd i lawr yr afon o Gronfa Dd?r Lluest-Wen. Dywedir mai hon yw\u2019r bont hynaf\u00a0 i oroesi yng Nghwm Rhondda.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"\"<\/span>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Methiant amddiffynfeydd rhag llifogydd yn y Gelli, pentref ar lannau Rhondda Fawr yng nghanol y 1960au.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"\"<\/span>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Pentref Ton Pentre, mae\u2019r Rhondda Fawr yn llifo drwyddo, gyda'r tomenni glo Mynydd y Gelli yn y cefndir. Cyn dyfodiad y glofeydd, byddai'r dirwedd wedi'i gorchuddio'n bennaf \u00e2 choedwig.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Credir bod hanes dyn yng Nghwm Rhondda yn dyddio'n \u00f4l i\u2019r cyfnod cynhanesyddol, o bosibl mor gynnar \u00e2 4400CC. Ym mhen uchaf Rhondda Fawr mae anheddiad o\u2019r Oes\u00a0 Haearn -Hen Dre'r Mynydd, tra yn Fernadale ar y Rhondda Fach mae olion Twyn-y-briddallt, gwersyll Rhufeinig a ddefnyddiwyd yn eu hymdrechion i oresgyn y Silwriaid tua 50 OC. Ym 1326, dywedir i Edward II gymryd lloches yng Nghwm Rhondda cyn iddo gael ei gipio a\u2019i orfodi i ildio\u2019r goron y flwyddyn wedyn.<\/p>\n

<\/p>\n

Fodd bynnag, fel yn y rhan fwyaf o afonydd yn y rhan yma o Gymru, daeth y newidiadau anthropogenig mwyaf arwyddocaol i'r Rhondda yn ystod y cyfnod diwydiannol, ac o gloddio glo yn benodol.<\/p>\n

<\/p>\n

Yn \u00f4l The Cardiff and Merthyr Guardian<\/em>, roedd saith pwll glo ar waith yng Nghymoedd y Rhondda erbyn 1846. Ehangodd y diwydiant gyflymaf ar \u00f4l 1855 ac, er i'r pyllau glo gael enw drwg am ddamweiniau erchyll, roedd allbwn maes glo'r Rhondda ar ei anterth ym 1913 gan echdynnu dros naw miliwn a hanner tunnell o lo o\u2019r safon gorau yn y DU. Gyda hynny daeth\u00a0 cynnydd sydyn yn y boblogaeth - o ychydig filoedd yn hanner cyntaf y 19eg ganrif i dros 160,000 erbyn 1920.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Llygredd diwydiannol<\/h3><\/div>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Roedd yr effaith ar yr ardal a'r afonydd yn anochel. Fel llawer o afonydd eraill yn ne-ddwyrain Cymru, roedd y Rhondda yn aml yn llifo'n ddu oherwydd gollyngiadau o\u2019r glofeydd. Ond nid y diwydiant glo yn unig oedd yn llygru. Ar ddiwedd y 1800au roedd papurau newydd yn adrodd bod \"llanast ffiaidd o liw melyn\" o weithfeydd tun wedi \"staenio\"'r afon. Ynghyd \u00e2\u2019r llygredd glo, roedd hyn wedi gwneud y d?r yn \"anaddas hyd yn oed i wartheg ei yfed\" o'i gymharu \u00e2 chyn dyfodiad diwydiant, pan oedd y Rhondda yn rhedeg yn glir. Roedd llygredd carthffosiaeth hefyd yn achosi problemau iechyd, gydag adroddiadau yn y wasg am achosion rheolaidd o\u2019r dwymyn deiffoid ymhlith y boblogaeth leol.<\/p>\n

<\/p>\n

Roedd newid sylweddol i'r dirwedd yn digwydd hefyd. Mor ddiweddar \u00e2 1883, adroddwyd bod Cwm Rhondda wedi'i goedwigo i raddau helaeth. Mae enwau llawer o'r trefi a'r pentrefi yn cyfeirio at hyn, gan gynnwys naill ai \"coed\" neu \"gelli\". Gydag ehangu\u2019r glofeydd daeth galw enfawr am bren i wneud pyst ar gyfer y pyllau glo. Canlyniad hyn oedd datgoedwigo'r ardal ar raddfa fawr, sefyllfa sydd wedi'i adfer yn rhannol bellach trwy blannu coedwigaeth gan Gyfoeth Naturiol Cymru.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Muriau\u2019r Rhondda<\/h3><\/div>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Heb gofnodion manwl, gallwn ond ddyfalu effaith y newid hwn i\u2019r dirwedd yn y 19eg a\u2019r 20fed ganrif o ran ansawdd d?r y Rhondda ac, yr un mor bwysig, y perygl o lifogydd i drefi cyfagos. Mewn sawl ardal o Gwm Rhondda, mae ffyrdd a thai wedi suddo islaw lefel yr afon o ganlyniad i dynnu\u2019r glo oddi tanynt, gan ychwanegu at y perygl o lifogydd. Adeiladwyd amddiffynfeydd llifogydd sylweddol ar rai strydoedd, a elwir yn lleol yn \u201cFuriau\u2019r\/Waliau\u2019r Rhondda.\u201d<\/p>\n

<\/p>\n

Erbyn y 1920au dechreuodd y diwydiant glo ddirywio gyda phwll glo olaf y Rhondda, Glofa\u2019r Maerdy, yn cau ym 1990. Ac, yn groes i lawer o afonydd yng Nghymru, mae ansawdd d?r yr afon wedi \u00a0gwella ers hynny. Mae Asesiadau\u2019r Gyfarwyddeb Fframwaith D?r a gynhaliwyd gan Gyfoeth Naturiol Cymru bellach yn dosbarthu dau allan o dri chorff d?r y Rhondda fel rhai o \u201cStatws Ecolegol Da\u201d ac iechyd cyffredinol Da. Adroddir bod brithyll gwyllt yn ffynnu yn yr afon gyda\u2019r pysgodyn cangen las sy\u2019n sensitif i ansawdd d?r yn bresennol yn y rhannau isaf hefyd<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Angenfilod a Bwystfilod<\/h3><\/div>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Mae'r afon hefyd yn gartref i amrywiaeth o fywyd gwyllt arall, gyda sefydliadau cymunedol fel \"Gr?p Bywyd Gwyllt a Natur\u00a0 Cymoedd y Rhondda\" yn defnyddio cyfryngau cymdeithasol i ddathlu ei chyfoeth naturiol.<\/p>\n

<\/p>\n

Un o etifeddiaethau\u2019r oes glo yw'r nifer o safleoedd gwastraff glo sy'n llenwi cymoedd de Cymru. Er y gall y rhain fod yn fygythiad i drefi ac ecoleg yr afon (yn 2020 llithrodd 60,000 tunnell o wastraff glo i'r Rhondda yn Nhylorstown), maent hefyd wedi dod yn gynefin cynyddol bwysig i rai rhywogaethau prin iawn. Darganfu entomolegwyr\u00a0 ddau fath o filtroed, un a gredid yn frodorol i'r Pyranees yn unig (a enwyd yn \"Anghenfil y Maerdy\") a'r llall yn rhywogaeth newydd sbon (\"Bwystfil y Beddau\") yng Nghwm Rhondda yn ddiweddar.<\/p>\n

<\/p>\n

Yn dilyn llwyddiant prosiect tebyg ar yr Afon Cynon gerllaw, mae Ymddiriedolaeth Afonydd De-ddwyrain Cymru bellach wedi ymestyn eu menter \u201cAfon i Bawb\u201d i\u2019r Rhondda. Mae\u2019r prosiect hwn yn cynnwys pobl leol \u2013 \u201coedolion a phlant\u201d \u2013 mewn monitro ac adfer afonydd, gan gynnwys clirio sbwriel, rheoli rhywogaethau ymledol a samplu infertebratau.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

References & More Information:<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

Afon i Bawb Ymddiriedolaeth Afonydd De-ddwyrain Cymru\/South East Wales Rivers Trust, A River For All<\/a><\/p>\n

<\/p>\n

\u201cVitriol in the Taff: River Pollution, Industrial Waste, and the Politics of Control in late Nineteenth-Century Rural Wales.\u201d<\/a> Keir Waddington, Gwasg Prifysgol Caergrawnt 2018.<\/p>\n

<\/p>\n

\u201c Saffari tomennydd glo yng Nghymru \u2013 Mae\u2019r bryniau\u2019n fyw gyda phlanhigion a phryfed prin\/ A slagheap safari in Wales \u2013 The hills are alive with rare plants and bugs.\u201d<\/a> CIWEM, 2023<\/p>\n

<\/p>\n

Arsylwi Dyfroedd Cymru <\/a>Cyfoeth Naturiol Cymru<\/p>\n

<\/p>\n

\u201cHistoric Landscape Characterisation The Rhondda.\u00c2\u00a0The Rhondda Historical Processes themes and background.\u201d<\/a> Ymddiriedolaeth Archeolegol Morgannwg-Gwent a Cadw<\/p>\n

<\/p>\n

Afon Rhondda \u2013 Wikipedia<\/a><\/p>\n

<\/p>\n

\u201cGreat Archaeological Sites in Rhondda Cynon Taf.\u201d<\/a> Ymddiriedolaeth Archeolegol Morgannwg-Gwent a Cadw<\/p>\n

<\/p>\n

Rhondda population growth \u2013 A Vision Of Britain Through Time.<\/a><\/p>\n

<\/p>\n

Gr?p Bywyd Gwyllt a Natur Cymoedd y Rhondda Valleys Wildlife and Nature Group. (Tudalen Facebook)\u00c2\u00a0<\/a><\/p>\n

<\/p>\n

Casgliad y Werin \u00a0<\/a><\/p>\n

<\/p>\n

Llyfrgell Cenedlaethol Cymru <\/a><\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Postio:<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Afon de Cymru a gafodd ei defnyddio gan frenin yn cuddio ac gan Rhymeriaid ar ymgyrch, a newidiodd ei dalfeydd am byth yn ystod yr oes ddiwydiannol. Ond nawr mae’n gartref i rai monstrosau hynod o anhygoel, ac mae ansawdd ei dd?r yn gwella erbyn hyn….<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":8557,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[58],"tags":[],"class_list":["post-8850","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-afon-y-mis"],"yoast_head":"\nRhondda - Afonydd Cymru<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"cy_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rhondda - Afonydd Cymru\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Afon de Cymru a gafodd ei defnyddio gan frenin yn cuddio ac gan Rhymeriaid ar ymgyrch, a newidiodd ei dalfeydd am byth yn ystod yr oes ddiwydiannol. Ond nawr mae'n gartref i rai monstrosau hynod o anhygoel, ac mae ansawdd ei dd?r yn gwella erbyn hyn....\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Afonydd Cymru\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-06-28T10:06:50+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-17T21:43:51+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/Rhondda-Fawr-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2048\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1076\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Seth Johnson-Marshall\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Seth Johnson-Marshall\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/rhondda\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/rhondda\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Seth Johnson-Marshall\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc\"},\"headline\":\"Rhondda\",\"datePublished\":\"2024-06-28T10:06:50+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-17T21:43:51+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/rhondda\\\/\"},\"wordCount\":1802,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/rhondda\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/06\\\/Rhondda-Fawr-1.jpg\",\"articleSection\":[\"Afon y Mis\"],\"inLanguage\":\"cy-GB\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/rhondda\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/rhondda\\\/\",\"name\":\"Rhondda - Afonydd Cymru\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/rhondda\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/rhondda\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/06\\\/Rhondda-Fawr-1.jpg\",\"datePublished\":\"2024-06-28T10:06:50+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-17T21:43:51+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/rhondda\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/rhondda\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/rhondda\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/06\\\/Rhondda-Fawr-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/06\\\/Rhondda-Fawr-1.jpg\",\"width\":2048,\"height\":1076},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/rhondda\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Rhondda\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/\",\"name\":\"Afonydd Cymru\",\"description\":\"Caring for Welsh Rivers\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"cy-GB\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc\",\"name\":\"Seth Johnson-Marshall\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Seth Johnson-Marshall\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/cy\\\/author\\\/seth-johnson-marshall\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rhondda - Afonydd Cymru","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/","og_locale":"cy_GB","og_type":"article","og_title":"Rhondda - Afonydd Cymru","og_description":"Afon de Cymru a gafodd ei defnyddio gan frenin yn cuddio ac gan Rhymeriaid ar ymgyrch, a newidiodd ei dalfeydd am byth yn ystod yr oes ddiwydiannol. Ond nawr mae'n gartref i rai monstrosau hynod o anhygoel, ac mae ansawdd ei dd?r yn gwella erbyn hyn....","og_url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/","og_site_name":"Afonydd Cymru","article_published_time":"2024-06-28T10:06:50+00:00","article_modified_time":"2026-10-17T21:43:51+00:00","og_image":[{"width":2048,"height":1076,"url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/Rhondda-Fawr-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Seth Johnson-Marshall","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Seth Johnson-Marshall","Est. reading time":"9 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/"},"author":{"name":"Seth Johnson-Marshall","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/#\/schema\/person\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc"},"headline":"Rhondda","datePublished":"2024-06-28T10:06:50+00:00","dateModified":"2026-10-17T21:43:51+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/"},"wordCount":1802,"image":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/Rhondda-Fawr-1.jpg","articleSection":["Afon y Mis"],"inLanguage":"cy-GB"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/","url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/","name":"Rhondda - Afonydd Cymru","isPartOf":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/Rhondda-Fawr-1.jpg","datePublished":"2024-06-28T10:06:50+00:00","dateModified":"2026-10-17T21:43:51+00:00","author":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/#\/schema\/person\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/#breadcrumb"},"inLanguage":"cy-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/#primaryimage","url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/Rhondda-Fawr-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/Rhondda-Fawr-1.jpg","width":2048,"height":1076},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/rhondda\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Rhondda"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/#website","url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/","name":"Afonydd Cymru","description":"Caring for Welsh Rivers","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"cy-GB"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/#\/schema\/person\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc","name":"Seth Johnson-Marshall","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g","caption":"Seth Johnson-Marshall"},"url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/author\/seth-johnson-marshall\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8850","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8850"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8850\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12133,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8850\/revisions\/12133"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8557"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8850"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8850"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8850"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}