{"id":8838,"date":"2024-05-29T18:05:02","date_gmt":"2024-05-29T17:05:02","guid":{"rendered":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/afon-gwenfro\/"},"modified":"2026-10-17T22:43:50","modified_gmt":"2026-10-17T21:43:50","slug":"afon-gwenfro","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/afon-gwenfro\/","title":{"rendered":"Afon Gwenfro"},"content":{"rendered":"

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Mai 2024<\/strong><\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Enillodd Wrecsam, yng Ngogledd Cymru, statws dinas yn 2022, ac mae\u2019n adnabyddus am sawl peth: y bedwaredd ddinas fwyaf yng Nghymru; y lle cyntaf yn y DU i fragu lager; dadl barhaus ynghylch tarddiad ei henw\u00a0 - ai Gymraeg neu Saesneg, ac fel cartref i un o glybiau p\u00eal-droed hynaf Prydain, sydd bellach\u00a0 yn esgyn yn y gynghrair o dan berchnogaeth s\u00ear Hollywood.<\/p>\n

<\/p>\n

Yn rhan annatod o\u2019i hanes, ond yn llai adnabyddus, yw\u2019r afon fach sy'n llifo trwy'r ddinas. Mae Afon Gwenfro yn tarddu ychydig filltiroedd i'r gorllewin, gan lifo tua 10km trwy dir fferm a choetir digyfnewid cyn cyrraedd Wrecsam ac ymuno ag Afon Clywedog, sydd ei hun yn llednant i'r Ddyfrdwy. Yn cael ei adnabod fel y \"Gwenny\" yn lleol, credir bod ei henw llawn \"Gwenfro\" yn debygol o darddu o\u2019r term Cymraeg am \u201cddyffryn sanctaidd.\u201d<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"\"<\/span><\/a>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Taflen ffeithiol am Afon Gwenfro<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"\"<\/span>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Mae rhan uchaf Afon Gwenfro yn llifo trwy dir gwledig (uchod) cyn cyrraedd Wrecsam (isod) ac yn troi\u2019n afon ddinesig go iawn.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"\"<\/span>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"\"<\/span>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Profi ffosffadau ar yr ollyngfa d?r gl\u00e2n lle mae\u2019n draenio i mewn i\u2019r Gwenfro.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Odl i\u2019r Gwenfro<\/h3>\n

<\/p>\n

Cerdd gan P.F. Loftus, New Jersey, Unol Daleithiau, 1892 \u2014 am dyfu i<\/strong> fyny gerllaw\u2019r nant<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

Llifa, llifa, nant loyw deg,<\/p>\n

<\/p>\n

Llifa heibio \u00a0pob cornel,<\/p>\n

<\/p>\n

O dan bont reilffyrdd, a chrom gul,<\/p>\n

<\/p>\n

Dan dderwen sy\u2019n griddfan,<\/p>\n

<\/p>\n

Oherwydd yn aml ysgwydais dy wlith,<\/p>\n

<\/p>\n

Fy noethni\u2019n cyfaddefan.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

O Gwenfro, gwyddost fy nyddiau cynnar,<\/p>\n

<\/p>\n

Ddiniwed llon, a\u2019n ffyrdd rhinweddol,<\/p>\n

<\/p>\n

Cyn i mi feddu\u2019r gwallt llwyd cynnar,<\/p>\n

<\/p>\n

A\u2019n dalcen sy\u2019n amlycach.<\/p>\n

<\/p>\n

Nant hoff a hapus, canaf dy glodydd<\/p>\n

<\/p>\n

Ynghyd a\u2019r meysydd melyn.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

O na allaf weld yr olygfa eto,<\/p>\n

<\/p>\n

Dy lannau brynniog a\u2019u gwyrddni eto\u2019n gryno,<\/p>\n

<\/p>\n

Ble mae\u2019r oen yn prancio a\u2019r cariadon yn gorffwyso,<\/p>\n

<\/p>\n

Dan haul canol dydd,<\/p>\n

<\/p>\n

Yn fendithiol fy myd, fyddwn fore a hwyr,<\/p>\n

<\/p>\n

Er trist y gofyn amdano.<\/p>\n

<\/p>\n

Efallai eto, ryw ddiwrnod hapusaf,<\/p>\n

<\/p>\n

Caf dy gerdded yn sionc un diwrnod o haf,<\/p>\n

<\/p>\n

Pan mae\u2019r meillion newydd a pherarogl gwair<\/p>\n

<\/p>\n

Yn agos i\u2019w gynhaeaf,<\/p>\n

<\/p>\n

I ddilyn dy wely graeanog a dweud yn hamddenol,<\/p>\n

<\/p>\n

\u201cHen ffrind, bore da it.\u201d<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Yr hen eglwys yn ymsythu gyda balchder,<\/p>\n

<\/p>\n

Y sianel bont islaw\u2019n llonydd wrth ymyl,<\/p>\n

<\/p>\n

Y farchnad, y stryd eang,<\/p>\n

<\/p>\n

Uwchlaw y goron,<\/p>\n

<\/p>\n

Ei fywyd prysur a\u2019i donnau dynol \u2013<\/p>\n

<\/p>\n

Yn boddi, boddi dy g\u00e2n egn\u00efol.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Nawr nant dyner, rhaid ffarwelio,<\/p>\n

<\/p>\n

Ac er bod tair mil o filltiroedd rhyngom yn gorwedd<\/p>\n

<\/p>\n

Mewn breuddwyd mi\u2019th welaf yn byrlymu\u2019n frysiog<\/p>\n

<\/p>\n

\u00a0I gyffwrdd yr eigion,<\/p>\n

<\/p>\n

A llifo ymlaen - yn dal i ffelltithio,<\/p>\n

<\/p>\n

Cynnwrf bywyd.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Llygredd yr Oes Ddiwydiannol<\/h3><\/div>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Fel nifer o afonydd sy'n llifo trwy ardaloedd trefol a ehangodd yn ystod yr oes ddiwydiannol, mae'r Gwenfro wedi\u00a0 wynebu camdriniaeth sylweddol yn ystod y ddau gan mlynedd diwethaf. Erbyn diwedd y 18fed ganrif, ystyriwyd bod ei d?r yn beryglus i iechyd pobl ac roedd yn gyfrwng\u00a0 ar gyfer rhai o'r clefydau d?r difrifol oedd yn gyffredin ar y pryd. Ym mis Awst 1878, yn dilyn yr achos diweddaraf o ddifftheria, adroddodd y Wrexham Advertiser ar gynlluniau'r cyngor i ddiogelu trigolion lleol:<\/p>\n

<\/p>\n

\"Er mwyn atal unrhyw berygl o dd?r yn cael ei yfed o Nant Gwenfro, ac i leihau pob helynt sy'n deillio ohoni, mae'n ddymunol y dylid gorchuddio'r nant.\"<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

Mynnodd y cyngor hefyd am fwy o ymdrech i atal llygredd carthffosiaeth a oedd yn hysbys am waethygu problemau iechyd. Ym mis Hydref y flwyddyn honno, cafodd Hugh Davies, arolygydd glanweithdra\u2019r cyngor, y swydd annymunol o arolygu\u2019r nentydd yn Wrecsam a\u2019r cyffiniau.<\/p>\n

<\/p>\n

Canfu: \u201c\u2026mae\u2019r d?r yn llifo bron mor \u2018ddu ag inc\u2019, ynghyd \u00e2 \u2018drewdod annioddefol\u2019, ac ar yr adegau hyn byddai\u2019r holl bysgod yn y nant yn marw.\u201d<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

Ynghyd \u00e2: \u201cRoedd trigolion King\u2019s Mills\u00a0 (lle mae Gwenfro\u2019n ymuno \u00e2 Chlywedog), 71 mewn nifer, yn\u00a0 cwyno\u2019n uchel yn erbyn y drewdod oedd yn codi o\u2019r nant, yn enwedig y rhai oedd yn byw agosaf, sy\u2019n datgan bod yr alllif mor ddrwg ar adegau fel na allant fwyta na chysgu, ac yn credu bod eu hiechyd yn dioddef.\u201d<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

Fis yn ddiweddarach, cyhoeddodd Hysbysiad Seneddol y byddai afon Gwenfro yn cael ei chau mewn cwlfert i fynd trwy Wrecsam. Cwblhawyd y gwaith ym 1881 ac mae'r afon wedi'i chuddio i raddau helaeth wrth iddi basio trwy'r ddinas hyd heddiw. Eto i gyd, ymddengys nad oedd y camau llym hyn yn gwbl lwyddiannus. Ym mis Tachwedd 1893, adroddodd yr arolygydd glanweithdra fod afon Gwenfro yn dal i fod \u201c...wedi'i llygru'n arw, a bod yr arogl a ddeilliai ohoni ar sawl achlysur yn hynod ffiaidd.\u201d<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

Nid carthion crai oedd y unig ffynhonnell y llygredd. Roedd mwyngloddio hefyd yn cael effaith andwyol ar ansawdd d?r yr afon, yn enwedig glofeydd Broughton a Plaspower gerllaw, ynghyd \u00e2\u2019r gweithfeydd nwy a lledr lleol.<\/p>\n

<\/p>\n

Roedd ffynhonnell arall yn fwy anarferol. Yn yr un flwyddyn y cafodd afon Gwenfro ei rhoi mewn cwlfert, dechreuodd dau fewnfudwr o'r Almaen a oedd yn byw yn Wrecsam, nad oeddent wedi cael blas ar y cwrw lleol, gynhyrchu lager am y tro cyntaf yn y DU. Dair blynedd yn ddiweddarach ym 1884, adroddwyd bod llyswennod yr afon wedi dod yn anarferol o hawdd i'w dal gan blant lleol. Tybiwyd mai gollyngiadau o dd?r cynnes o fragdy'r lager oedd yn achosi hyn ond gallai unrhyw alcohol yn gollwng i'r afon hefyd fod wedi effeithio ar ymatebion y pysgod, efallai yn fwy felly na sgiliau dal llyswennod y plant!<\/p>\n

<\/p>\n

Er nad yw\u2019r Gwenfro bellach mor llygredig \u00e2\u2019r cyfnod Fictoraidd, mae ansawdd y d?r yn parhau i fod yn broblem. Mae gollyngiadau gan gwmn\u00efau d?r, draenio ffyrdd, diwydiant a mwyngloddiau hanesyddol yn cyfrannu at hyn. Mae tipio anghyfreithlon a rhywogaethau ymledol hefyd yn \u00a0gwaethygu\u2019r cynefin, \u00a0yn ogystal\u00a0 \u00e2\u2019r addasiadau trefol i\u2019r afon yn Wrecsam.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Wastad wrth galon y gymdeithas leol...<\/h3><\/div>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Thema gyffredin yng nghyfres\u201d Afon y Mis\u201d, \u201d yw bod cariad dwfn at afonydd Cymru yn parhau ymhlith pobl sy'n byw neu'n tyfu i fyny gerllaw\u00a0 ymhob cyfnod hanesyddol, gwaeth pa mor llygredig y byddant. Ac yn aml, ochr yn ochr \u00e2\u2019r hoffter hwn, mae penderfyniad cryf yr un mor gryf i weld yr afonnydd hyn yn gwella ac yn dychwelyd i iechyd da.<\/p>\n

<\/p>\n

Nid yw'r Gwenfro yn eithriad. Hyd yn oed pan oedd yr afon yn cael ei chuddio mewn cwlfertau, roedd papurau newydd lleol yn cyhoeddi atgofion am afon lan ac yn mynegi dymuniadau am ddychwelyd i\u2019r dyddiau gwell hynny.<\/p>\n

<\/p>\n

Mynegodd llythyr at y Wrexham Advertiser ym 1881 y gobaith y byddai \u201c\u2026..os gall Mr Hugh Davies atal y niwsans gwenwynig sy'n lladd y pysgod, efallai y bydd y Gwenfro eto'n dod yn enwog am frithyll.\u201d<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

Mae'r cysylltiadau lleol cryf hynny'n parhau hyd heddiw. Mae'r afon yn cael ei gwarchod gan grwpiau gwirfoddol cymunedol fel Casglwyr Sbwriel Wrecsam sy'n gwneud gwaith clodwiw, gan glirio sbwriel yn rheolaidd o'r afon o fewn y ddinas. Mewn un ymgyrch glanhau yn gynharach y mis hwn, llwyddodd y gwirfoddolwyr i gasglu 18 bag o sbwriel, ynghyd \u00e2 6 throli siopa, ceblau, pwll padlo, dillad budr, beiciau, sgwteri a th? chwarae mewn un bore o waith yn unig.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Gwyddoniaeth Ddinasyddol Effeithiol<\/h3><\/div>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Trwy\u2019u prosiect \u201cNi Ddylai Fod yn y Ddyfrdwy\u201d, mae Ymddiriedolaeth Dyfrdwy Cymru yn galluogi pobl leol i wneud gwahaniaeth drwy helpu i olrhain ac adnabod ffynonellau llygredd. Mewn un achos diweddar, cymerodd gwirfoddolwyr a hyfforddwyd gan yr ymddiriedolaeth samplau d?r o\u2019r fan lle mae draen yn\u00a0 ymuno a\u2019r Gwenfro yn Wrecsam. Canfuwyd bod y draen hwn yn cyfrannu lefelau uchel iawn o ffosffad i\u2019r afon.<\/p>\n

<\/p>\n

Ar \u00f4l ymchwil pellach gan yr ymddiriedolaeth, Cyngor Wrecsam, D?r Cymru a Chyfoeth Naturiol Cymru, canfuwyd bod camgysylltiadau bron yn sicr yn gyfrifol am y darlleniadau. Mae'r cyngor wedi dechrau'r broses o ddod o hyd i'r camgysylltiadau hyn. Maent eisoes wedi rhybuddio busnes a gafwyd yn taflu cynhyrchion glanhau i ddraen ffordd, heb fod yn ymwybodol o gwbl ei fod wedi'i gysylltu'n uniongyrchol \u00e2'r afon drwy'r ollyngfa hon.<\/p>\n

<\/p>\n

Bydd rhagor o ymweliadau codi ymwybyddiaeth yn cael eu cynnal gan y cyngor a Chyfoeth Naturiol Cymru, tra bydd Ymddiriedolaeth Dyfrdwy Cymru yn marcio pob draen d?r gl\u00e2n yn yr ardal sy\u2019n gysylltiedig \u00e2\u2019r Gwenfro. Yn y cyfamser, bydd y gwyddonwyr dinasyddion yn barod wrth yr ollyngfa i fonitro cyfradd llwyddiant.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Afon Gwenfro Gyda\u2019n Gilydd<\/h3><\/div>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Ac yn olaf, gyda chyllid gan Sefydliad Esmee Fairbairn, mae Ymddiriedolaeth Dyfrdwy Cymru a Groundwork Gogledd Cymru wedi lansio\u2019r prosiect \u201cAfon Gwenfro Gyda\u2019n Gilydd\u201d. Bydd y fenter gymunedol hon yn galluogi trigolion lleol, busnesau, ysgolion a grwpiau i\u00a0 gyfrannu at greu a chyflawni cynllun i adfer yr afon ac amddiffyn cymunedau lleol rhag llifogydd.<\/p>\n

<\/p>\n

Er na fydd Afon Gwenfro byth yn afon sydd hollol ddi-lygredd na heb ddylanwad pobl, mae\u2019r hoffter y mae pobl leol wedi\u2019i deimlo ati erioed - hyd yn oed gan y rhai sydd wedi symud i ffwrdd ers tro byd \u2014 yn parhau i fod yn un o\u2019r asedau mwyaf gwerthfawr ar gyfer ei hiechyd yn y dyfodol.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"\"<\/span>\n\t\t\t<\/div>
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Ysgythriad o 1817 yn dangos Afon Gwenfro yn llifo trwy ganol Wrecsam cyn iddi gael ei chau mewn cwlfert.<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Diolch i Peter Powell and Holly Jenkinson o Ymddiriedolaeth Dyfrdwy Cymru<\/a> am y wybodaeth a\u2019r lluniau.<\/p>\n

<\/p>\n

Cyfeiriadau a Rhagor o wybodaeth <\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

Prosiect Afon Gwenfro Gyda\u2019n Gilydd <\/a><\/p>\n

<\/p>\n

Lansio Prosiect Afon Gwenfro Gyda\u2019n Gilydd!<\/a><\/p>\n

<\/p>\n

Ni Ddylai Fod yn y Ddyfrdwy <\/a><\/p>\n

<\/p>\n

Casgwyr Sbwriel Wrexham Litter Pickers<\/a> (Tudalen Facebook)<\/p>\n

<\/p>\n

Llyfrgell Genedlaethol Cymru <\/a><\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>

\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t

Postio:<\/p><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mae rhannau o’r afon hon, a gafodd eu gorchuddio yn ystod Cyfnod y Victoria i ddiogelu trigolion lleol, yn dal i fod yn cuddiedig heddiw. Fodd bynnag, mae’r Gwenfro, sydd bellach wedi’i diogelu gan grwpiau cymunedol, wastad wedi bod yn ei chariad gan y rhai sy’n byw’n agos.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":8543,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[58],"tags":[],"class_list":["post-8838","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-afon-y-mis"],"yoast_head":"\nAfon Gwenfro - Afonydd Cymru<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"cy_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Afon Gwenfro - Afonydd Cymru\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mae rhannau o'r afon hon, a gafodd eu gorchuddio yn ystod Cyfnod y Victoria i ddiogelu trigolion lleol, yn dal i fod yn cuddiedig heddiw. Fodd bynnag, mae'r Gwenfro, sydd bellach wedi'i diogelu gan grwpiau cymunedol, wastad wedi bod yn ei chariad gan y rhai sy'n byw'n agos.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Afonydd Cymru\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-05-29T17:05:02+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-17T21:43:50+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/gwenfro-banner-1-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2048\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1157\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Seth Johnson-Marshall\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Seth Johnson-Marshall\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/gwenfro\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/gwenfro\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Seth Johnson-Marshall\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc\"},\"headline\":\"Afon Gwenfro\",\"datePublished\":\"2024-05-29T17:05:02+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-17T21:43:50+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/gwenfro\\\/\"},\"wordCount\":2377,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/gwenfro\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/05\\\/gwenfro-banner-1-scaled.jpg\",\"articleSection\":[\"Afon y Mis\"],\"inLanguage\":\"cy-GB\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/gwenfro\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/gwenfro\\\/\",\"name\":\"Afon Gwenfro - Afonydd Cymru\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/gwenfro\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/gwenfro\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/05\\\/gwenfro-banner-1-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2024-05-29T17:05:02+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-17T21:43:50+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/gwenfro\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/gwenfro\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/gwenfro\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/05\\\/gwenfro-banner-1-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/05\\\/gwenfro-banner-1-scaled.jpg\",\"width\":2048,\"height\":1157},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/gwenfro\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Afon Gwenfro\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/\",\"name\":\"Afonydd Cymru\",\"description\":\"Caring for Welsh Rivers\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"cy-GB\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc\",\"name\":\"Seth Johnson-Marshall\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Seth Johnson-Marshall\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\\\/cy\\\/author\\\/seth-johnson-marshall\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Afon Gwenfro - Afonydd Cymru","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/","og_locale":"cy_GB","og_type":"article","og_title":"Afon Gwenfro - Afonydd Cymru","og_description":"Mae rhannau o'r afon hon, a gafodd eu gorchuddio yn ystod Cyfnod y Victoria i ddiogelu trigolion lleol, yn dal i fod yn cuddiedig heddiw. Fodd bynnag, mae'r Gwenfro, sydd bellach wedi'i diogelu gan grwpiau cymunedol, wastad wedi bod yn ei chariad gan y rhai sy'n byw'n agos.","og_url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/","og_site_name":"Afonydd Cymru","article_published_time":"2024-05-29T17:05:02+00:00","article_modified_time":"2026-10-17T21:43:50+00:00","og_image":[{"width":2048,"height":1157,"url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/gwenfro-banner-1-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Seth Johnson-Marshall","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Seth Johnson-Marshall","Est. reading time":"12 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/"},"author":{"name":"Seth Johnson-Marshall","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/#\/schema\/person\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc"},"headline":"Afon Gwenfro","datePublished":"2024-05-29T17:05:02+00:00","dateModified":"2026-10-17T21:43:50+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/"},"wordCount":2377,"image":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/gwenfro-banner-1-scaled.jpg","articleSection":["Afon y Mis"],"inLanguage":"cy-GB"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/","url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/","name":"Afon Gwenfro - Afonydd Cymru","isPartOf":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/gwenfro-banner-1-scaled.jpg","datePublished":"2024-05-29T17:05:02+00:00","dateModified":"2026-10-17T21:43:50+00:00","author":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/#\/schema\/person\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/#breadcrumb"},"inLanguage":"cy-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/#primaryimage","url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/gwenfro-banner-1-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/gwenfro-banner-1-scaled.jpg","width":2048,"height":1157},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/gwenfro\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Afon Gwenfro"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/#website","url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/","name":"Afonydd Cymru","description":"Caring for Welsh Rivers","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"cy-GB"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/#\/schema\/person\/4014068ab3f19d974bca1f2bd567d2bc","name":"Seth Johnson-Marshall","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ab96db04fe886625b70397fbc1562d1c1aca5b0d177b9870a3d972568e35cb8b?s=96&d=mm&r=g","caption":"Seth Johnson-Marshall"},"url":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/author\/seth-johnson-marshall\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8838","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8838"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8838\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12130,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8838\/revisions\/12130"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8543"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8838"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8838"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/afonyddcymru.cambrianweb.dev\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8838"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}